r e k l a m a

Partner serwisu


Rynek

Jabłka przemysłowe w tym roku i nie tylko...

Przetwory z jabłek są ważną częścią naszego pożywienia. Z jabłek produkuje się sok zagęszczony, sok naturalny (NFC), cydr, wino, marmolady, musy, mrożonki i susze. Rośnie produkcja i spożycie tych przetworów. W przetwórstwie jabłek, zdecydowanie pierwsze miejsce zajmuje produkcja soku zagęszczonego (wynosi ona ponad 75%).

Różna jest wielkość zapotrzebowania na jabłka przeznaczone do wytwarzania poszczególnych przetworów. Przy światowej produkcji jabłek, wynoszącej około 75 mln ton, na różne przetwory przerabia się 12 mln ton tych owoców (około 16%). Tylko na wytworzenie około 1,6 mln ton soku zagęszczonego zużywa się 9 mln ton jabłek (co średnio stanowi 12% światowej produkcji jabłek).

W Europie przerabia się około 4,5 mln ton jabłek (30%), w tym na sok zagęszczony przeznacza się ich aż 4 mln ton. Połowa z tego tylko w Polsce… W Chinach z kolei przy aktualnej produkcji soku zagęszczonego na poziomie około 500 tys. ton, na ten produkt przeznacza się 3,5 mln ton jabłek (8%). Gdy produkcja soku zagęszczonego wynosiła w tym kraju 900 tys. ton, przy ówczesnych zbiorach udział przerabianych jabłek nie przekraczał 15%. W krajach Ameryki Północnej i Południowej, produkcja jabłkowego soku zagęszczonego wynosi około 300 tys. ton, na co przeznacza się 2 mln ton jabłek (35%). W samych Stanach Zjednoczonych na produkcją soku zagęszczonego przerabia się około 1,3 mln ton jabłek, co stanowi 25% krajowej produkcji. We wszystkich tych krajach, z wyjątkiem krajów wschodniej Europy, jabłka przemysłowe w przeważającej części są odsortem od jabłek deserowych.

W naszym kraju, w latach 2015 i 2016, przy zbiorach jabłek na poziomie około 4 mln ton na różne przetwory przeznaczano średnio 2,3 mln ton (55%), w tym na sok zagęszczony 2 mln ton i na sok naturalny 200 tys. ton. Tak wysoki udział jabłek przemysłowych, odnotowywany jest u nas od wielu lat. Jakie są tego przyczyny?

Poziom udziału jabłek przemysłowych w zbiorach, ma decydujący wpływ na wielkość produkcji soku zagęszczonego. Wytwarzanie tego produktu, rozpoczęło się na szerszą skalę 35 lat po drugiej wojnie światowej i szybko się rozwijało – z powodu wzrostu produkcji jabłek w naszym kraju i rosnącego popytu na sok zagęszczony na światowych rynkach. W 1981 r. produkcja soku zagęszczonego wynosiła 80 tys. ton, a 10 lat później już 105 tys. ton. W ostatnich 5 latach produkcja soku zagęszczonego wahała się na poziomie 280–320 tys. ton. Z taką produkcją zajmujemy po Chinach drugie miejsce na świecie. Udział jabłek do produkcji soku zagęszczonego w zbiorach w 1981 r. wynosił 21,2%, dziesięć lat później – 57%, a w ostatnich latach osiągnął poziom 50–55%.

Jakie są nasze jabłka przemysłowe?
Są bardzo różne, gdyż pochodzą aż z czterech źródeł. Z sadów przydomowych pochodzi 200–300 tys. ton. Z odsortu od jabłek deserowych pozyskujemy 400–500 tys. ton. Z sadów z niską produkcję drzew, które określam sadami przemysłowymi, do przetwórstwa trafia 700–800 tys. ton. Duży udział w przetwórstwie mają także jabłka deserowe (700900 tys. ton), na które w danej klasie nie ma zbytu na rynku krajowym i zagranicznym. Jest to wielki problem naszej produkcji jabłek, gdyż wysoka jest nieopłacalność ich produkcji. Koszty produkcji wynoszą od 0,60 do 0,80 zł/kg. Powodem tego jest wysoka nadwyżka nad jabłkami deserowymi.

Wielkość produkcji a cena
Wielkość produkcji ma decydujący wpływ na poziom cen każdego produktu. W związku z wysoką produkcją jabłek przemysłowych, niskie są ceny skupu, które bardzo często są niższe niż koszty produkcji. W latach 1981–1986, ceny skupu jabłek przemysłowych wynosiły od 9 do 17 zł/kg, średnio 11 zł/kg, a jabłek deserowych średnio 45 zł/kg. Wtedy przy plonie 20 ton/ha, koszt produkcji 1 kg jabłek wynosił od 23 do 33 zł/kg – średnio 28 zł/kg. Nieopłacalna była produkcja jabłek przemysłowych. Także w latach 1987–1995 ceny skupu jabłek przemysłowych były poniżej kosztów produkcji. W następnych latach sytuacja ekonomiczna w produkcji jabłek przemysłowych nie ulegała poprawie. W 2015 r. średnia cena skupu wynosiła 0,38 zł/kg, a rok później – 0,28 zł/kg, przy średnich kosztach produkcji na poziomie co najmniej 0,40 zł/kg. Liczne były miesiące z cenami skupu poniżej 0,20 zł/kg. Tak się dzieje, kiedy podaż przewyższa potrzeby.

Zastanawiającym faktem jest wysoka produkcja jabłek przemysłowych z niskimi cenami skupu, co skłania duże grupy producentów do nieopłacalnej produkcji jabłek, przez bardzo wiele lat. Moim zdaniem głównym powodem mogą być względy ekonomiczne. Okazuje się, że przy relatywnie wysokich plonach jabłek i niskich cenach skupu, uzyskany dochód jest wyższy od dochodu uzyskiwanego z roślin rolniczych uprawianych na podobnej powierzchni. Problem ten jest szczególnie ważny w małych gospodarstwach, które nie są wyspecjalizowane w produkcji jabłek.

Warto podkreślić, że przy nieopłacalnej produkcji jabłek przemysłowych, zawsze opłacalna była produkcja soku zagęszczonego. Nie zawsze działało prawo podaży i popytu, częściej zasada „maksymalnego zysku”, stosowana przez zakłady produkujące sok zagęszczony. Protesty producentów jabłek i propozycje zawierania umów kontraktacyjnych nie wpłynęły na wzrost cen skupu – głównie z powodu wysokiej podaży jabłek. Wielu producentów soku zagęszczonego wychodziło z założenia: „dlaczego mamy płacić wyższe ceny, jeśli pod dostatkiem jest jabłek po niskich cenach”. Trzeba też zadać pytanie o to, co zrobimy z tak wielką ilością jabłek, bez możliwości przerobu na sok zagęszczony!

Jaka przyszłość jabłek przemysłowych w Polsce?
Na światowym rynku stabilizuje się produkcja jabłkowego soku zagęszczonego. Przy produkcji około 1,6 mln ton zapotrzebowanie na ten produkt jest pokryte w 98%! W takiej sytuacji można się spodziewać stabilnych cen soku zagęszczonego a także jabłek przemysłowych. Zmiany w wielkości produkcji jabłek czy w wielkości produkcji soku zagęszczonego mogą zmienić zarówno poziom cen soku zagęszczonego, jak i cen jabłek. Przykładem tego jest ten rok. W naszym kraju taka sytuacja zdarza się raz na 10 lat, w związku z czym w odniesieniu do zakresów cen skupu jabłek (w tym jabłek przemysłowych) nie można wyciągać wniosków na przyszłość. Sam jestem ciekaw, czy w tym roku sprawdzi się moja opinia, że przy zbiorach jabłek na poziomie 3–3,5 mln ton opłacalna będzie produkcja wszystkich jabłek.

Niższe zbiory jabłek – wyższe ceny skupu
Przy normalnych zbiorach jabłek w Europie, ceny skupu jabłek przemysłowych mogą być na poziomie tych z lat 2015 i 2016. Ceny te były zbyt niskie w stosunku do cen soku zagęszczonego. Koszt produkcji 1 kg soku zagęszczonego, przy cenie skupu jabłek na poziomie 0,30 zł/kg, wynosi około 3,3 zł (0,79 euro). Cena zbytu soku zagęszczonego przekraczała 1 euro/kg. Przy cenie zbytu soku zagęszczonego powyżej 1,1 euro/kg cena skupu jabłek powinna wynosić co najmniej 0,45 zł/kg, co zapewni bardzo korzystny wynik ekonomiczny zakładom produkującym sok zagęszczony, a co producentom jabłek pozwoli na minimalny zysk. W ostatnich latach ceny soku zagęszczonego często były znacznie wyższe niż 1,1 euro/kg, z czego bardzo korzystały zakłady przetwórcze, a co mimo wszystko nie miało wpływu na cenę skupu jabłek przemysłowych… Przy wyższych cenach soku zagęszczonego, ceny skupu jabłek powinny być wyższe (i odwrotnie: przy niższych cenach soku zagęszczonego ceny skupu jabłek powinny być niższe). Warto zachować przedstawioną relację między cenami zbytu soku zagęszczonego i jabłek przemysłowych. Niestety bardzo często różnice na niekorzyść producentów jabłek są zbyt wielkie. Warto podkreślić, że przy tak wysokiej produkcji jabłek i soku zagęszczonego, obie strony wzajemnie są sobie potrzebne. Potrzebna jest również uczciwa partnerska współpraca, polegająca m.in. na jednakowej opłacalności produkcji. Za minimalny poziom opłacalności uważa się 10–15% nadwyżki dochodu nad kosztami produkcji. Dla jabłek przemysłowych próg ten wynosi 0,45 zł/kg, a dla soku zagęszczonego (przy cenie skupu 0,30 zł/kg) – 0,92 euro/kg. W 2015 i 2016 r. ceny skupu jabłek przemysłowych przekraczały 0,45 zł/kg tylko jesienią 2015 r., podczas gdy produkcja soku zagęszczonego była opłacalna w każdym miesiącu tych dwóch lat.

W naszym kraju, w najbliższych latach, należy się spodziewać wzrostu zbiorów jabłek – co najmniej o 500 tys. ton – do 4,5 mln ton (w tym około 2,5 mln ton jabłek przemysłowych). W takiej sytuacji nasz udział w światowym przerobie jabłek wyniesie aż 20%. Wzrost produkcji jabłek, wpłynie na obniżenie cen skupu jabłek przemysłowych. A należy pamiętać, że tylko przez zmniejszoną podaż jabłek do produkcji soku zagęszczonego można uzyskać wyższe ceny skupu. Aby osiągnąć wyższą ceną skupu należy zmniejszać produkcję jabłek ogółem, zwiększyć podaż jabłek przeznaczonych na produkcję innych przetworów lub zwiększyć eksport tych owoców, np. do krajów zachodniej Europy. Różne propozycje zakładania specjalistycznych jabłoniowych sadów przemysłowych, trudno zrealizować w opisanej sytuacji na naszym rynku jabłek przemysłowych.

Prof. dr hab. Eberhard Makosz, TRSK – Lublin (fot. J. Szaciłło)

O problematyce związanej z sytuacją na rynku jabłek przemysłowych prof. E. Makosz pisał również tutaj.

Tagi:

Zobacz także

r e k l a m a

r e k l a m a

Sad Nowoczesny 11/2017
Zakładamy sad